شاید بتوان در ماههای اخیر نمود اسلام سیاسی را در سخنرانیها و اشعاری پیدا کرد که مداحان در خیابانهای شهرهای مختلف تهران ارائه میدادند و به تعبیری شاید بتوان گفت که بلندگوی مداحان بیش از هر تریبونی بازنمای تفکرات مختلف سیاسی بود.
به گزارش روز نو یکی از مردم میگفت و چنین مطرح میکرد که نباید به هر ترتیبی وحدت را بر هم بزنیم، دیگری تقابلها در حوزه حجاب را رد میکرد و یکی دیگر به استقبال سخنان رهبری جدید میرفت و بر مسئله انسجام تأکید میکرد. این موضعگیریها فقط در حوزه وحدت یا سیاست داخلی و بعضا اختلافهایی که میان گروههای سیاسی وجود دارد، باقی نماند و آنچه در این ایام در کلام آنها به چشم خورد، مواضعشان درباره رویکرد دیپلماتیک جمهوری اسلامی بود.
حتی میان بعضی از ایشان با برخی نمایندگان هم پیوندهایی شکل گرفت و شاهد بودیم که نمایندگانی در تجمعاتی در کنار مداحان نظر خود درباره رویکرد دیپلماتیک نظام را تشریح میکردند، اما همه این مواضع یکسان و واحد نبود؛ به این معنا که مداحان در مدت اخیر نشان دادند صرفا بازگوکننده موضع رسمی جمهوری اسلامی نیستند و عمدتا مواضع شخصی خود یا رویکرد گروهی را بیان میکردند که به آن وابستگی سیاسی داشتند.
پیش از جنگ اگر از یک فرد نسبتا مطلع در حوزه سیاسی ایران سوال میشد که رویکرد مداحان در عرصه سیاسی چگونه است، احتمالا پاسخ آن بود که طیف مداحان عمدتا مدافع مقاومتاند و با هر نوع مذاکرهای سر ناسازگاری دارند؛ کمااینکه مواضع این طیف در دورهای که مذاکرات برجام جریان داشت، تقریبا همینطور بود یا نگاه مداحان به دولت روحانی بازنمای همین رویکرد بود و تفاوت مداحان نسبت به دولت روحانی را صرفا در انتقاد کردن یا آرزوی مرگکردن باید مشاهده میکردیم؛ وگرنه همه آنها روحانی، ظریف و مجموعه دولتهای یازدهم و دوازدهم را سازشگر میدانستند. چنان شرایطی حالا دستخوش تغییرات مهمی شده است و دیگر مداحان را نمیتوان یکسره منتقد مذاکرات دانست و به تعبیری میتوان دوگانه مذاکرات-مقاومت را در میان مواضع مداحان نیز مشاهده کرد.
مطیعی علیه منتقدان تیم مذاکره
میثم مطیعی یکی از مداحانی است که روزگاری و در دوران حسن روحانی خطاب به مسئولان وقت میخواند: «ای نشسته صف اول صف ایثار آنجاست/ آن سوی نرده ببین لذت دیدار آنجاست/ نکند نرده میان تو و مردم باشد/ درد دلها پس این فاصلهها گم باشد/ شور آن شعله مگویید که خاموش شده/ اختلاس آمده اخلاص اخلاس فراموش شده/ای نشسته صف اول به عدالت برخیز/ مانده بر شانه تو بار امانت برخیز...» مطیعی با همین شعر به عنوان یکی از مداحان منتقد دولت روحانی معروف شد. او در همه این سالها مواضعی انتقادی نسبت به تسامح در برابر غرب هم داشت و یکی از نزدیکترین مداحان به شخص رهبر شهید انقلاب محسوب میشد.
مواضع او در مقطع کنونی قدری متفاوت شده است و شاید هیچکس انتظار نداشت که مطیعی علیه آن دسته از نیروهایی که روند مذاکرات و مذاکرهکنندگان را نقد میکنند به تندی سخن بگوید. او در یکی از تجمعات شبانه گفت: «این روزها در فضای مجازی چیزهایی میبینیم که بنده خط دشمن میدانم. اهانت به فرماندهان سپاه و ارتش، اهانت به نیروهای امنیتی و نظامی در فضای مجازی با الفاظ نامناسب. چهار ماه بیشتر از جنگ رمضان نگذشته است. همین الان نیروهای نظامی در جنوب کشور در حال جهاد هستند.
چطور به خودتان اجازه میدهید وقتی زیر باد کولر نشستهاید و پا روی پا انداختهاید فرماندهان سپاه، ارتش و نیروهای امنیتی را با بدترین الفاظ مورد اهانت قرار میدهید. کسی هم اگر به شما حرفی بزند سریع به او برچسب ضد انقلاب میزنید. چه جماعتی هستید که فقط خودتان را انقلابی میدانید؟ بس کنید؛ باید در دهان شما زد. اینقدر مماشات شده؛ اینقدر مدارا شده؛ چه دارید میکنید؟ مردم هم متاسفانه به جای این که در دهن اینها بزنند شاید همراهی هم بکنند. این همان چیزی است که ضد انقلاب میخواهد این که ما خودمان با دست خودمان نیروهای مومن و مجاهد را تضعیف کنیم. راه رهبر شهید ما این نبود...»
این سخنان با واکنش طیفهای منتقد مذاکره هم روبهرو شد؛ چنانکه «رجانیوز» در مطلبی نوشت: «آقای مطیعی به شکل ناجوانمردانهای انتقادات مردم مبعوث را با عباراتی، چون یه الف بچه و زیر کولر نشسته تخفیف داده و سعی کرده از این راه، انتقاداتی که حالا درستی آن برای همه از روز روشنتر است را شعارهایی از سر جوزدگی و عافیتطلبی منتقدان جلوه دهد».
تقابل «رجانیوز» با مطیعی گرچه به خودیِ خود مهم است، اما نشاندهنده یک دوگانه میان نیروهایی است که همه از قضا خود را انقلابی میدانند.
کریمی، از «ایایران» خواندن تا حمایت از تیم مذاکره
محمود کریمی نیز یکی دیگر از آن مداحانی است که مواضعی نزدیک به مطیعی دارد و از مذاکرهکنندگان حمایت کرده است. او هم در یکی از تجمعات شبانه گفت: «محمود کریمی گفت «آقای قالیباف بدون هماهنگی حضرت آقا (حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای) هیچ تصمیمی نمیگیرد؛ چه نبرد، چه مذاکره». این مداح در موقعیتهای مختلف هم با استناد به آنکه رهبر شهید انقلاب گفته بودند «ای ایران بخوان» در مدت اخیر بارها شعر «ایایران ایران» را خوانده است تا بتواند بر وجه وحدت ملی تأکید کند.»
طاهری علیه تفرقهاندازان؛ همسان رضا پهلویاند
حسین طاهری هم به تندی علیه منتقدان مذاکره انتقاد کرد و او حتی آنها را همردیف رضا پهلوی و سلطنتطلبها دانست. ماجرا به روزهایی برمیگردد که تفاهمنامه اسلامآباد در مراحل نهایی شدن بود که عدهای از مداحان و نمایندگان فراخوان دادند که منتقدان مذاکره به خیابان بیایند و به تعبیر آنها خطوط قرمز رهبری را مطالبه کنند. حسین طاهری هم در یک سخنرانی این فراخوانها را علیه جمهوری اسلامی دانست و گفت افرادی که چنین کارهایی انجام میدهند، برای من هیچ فرقی با رضا پهلوی ندارند. طاهری در یک بار دیگر هم خطاب به مسئولان گفت که: «اگر دارید مذاکره یا توافق میکنید یا اگر جنگ است، نتیجهاش را بگویید تا ما تکلیف خودمان را در خیابانها بدانیم».
این سخن او مهم بود، زیرا نشان میداد برای او و طیفی از مداحان مهم تصمیم نظام است نه لزوما مذاکره یا جنگ. موضوعی که در سخنان محمود کریمی نیز مشاهده میشود. به نظر میرسد خانواده طاهری از جمله پدر حسین، یعنی محمدرضا طاهری، از مداحان قدیمی، نیز چنین باشد، زیرا در ایام اخیر این حسین طاهری است که بیشتر اعلام موضع میکند و ثانیا در عموم مداحیها او در کنار پدرش ظاهر میشود.
رسولی؛ از «بزن که خوب میزنی» تا علیه نفاق
مهدی رسولی، مداحی که با شروع جنگ ۴۰ روزه مداحی «تو رستم تهمتنی، بزن که خوب میزنی، تو شیر پیل افکنی، بزن که خوب میزنی» بسیار مورد توجه قرار گرفت، حالا میگوید که اگر نقدی به مسئولان وجود دارد، باید نقد کرد، اما نه تخریب. او میگوید که باید از هرنوع تفرقهافکنی نیز پرهیز کرد. اخیرا نیز وقتی جمعیت علیه مذاکره شعار میدادند او شعار حیدر حیدر را سر داد. بعدتر مخالفان مذاکره بر رسولی تاختند که او میخواسته شعار جمعیت را تغییر دهد. حتی در فضای مجازی برخی گفتند که اگر مواضعت در جهت حمایت از مذاکرهکننده باشد، «از چشم ملت انقلابی میافتی!»
نریمانی در صف نخست مخالفان مذاکره
در مقابل طیف نخست؛ مداحانی نیز هستند که به تندی علیه مذاکرات انتقاد میکنند و حتی مذاکره را خیانت و انحراف تلقی میکنند و میگویند به جای مذاکره باید به خونخواهی قیام کرد. سیدرضا نریمانی یکی از آنهاست که میگوید باید به هر وسیلهای زیر میز مذاکره بزنیم. او در یک مداحی آشکارا علیه مذاکره موضع گرفت و خواند: «تیر خواص روی گردن علی است/ در فتنۀ مذاکره حرف از ظرایف است/ مالک علیالاصول علی خود مخالف است/ امر فقط امر سید مجتبی/ حکم فقط سید مجتبی...» او همچنین چندی پیش به تندی علیه پزشکیان حمله کرده بود. او میگفت اینکه رئیسجمهور گفته است که ما ۲۰ میلیون بشکه نفت به نیروی هوافضا دادیم تا برود بجنگد جای تأمل دارد. معنای این جمله چیست؟ آیا اگر این ۲۰ میلیون بشکه نفت داده نمیشد، نیروی هوافضا نمیتوانست از کشور دفاع کند؟ این برداشت حتی از خود جمله نیز بدتر است».
حدادیان: کسی کج برود دمش را میچینیم!
سعید حدادیان، یکی دیگر از مداحان معروف حتی تندتر از نریمانی موضع گرفت و در میدان صادقیه تهران با لحنی تهدیدآمیز گفت: «مردم دمار از روزگارتان در میآورند. از دست دادن نداریم. ما آنچه را که داشتیم و میخواستیم از دست ندهیم، رهبرمان بود؛ بعد از آن اگر کسی کج برود دمش را میچینیم. اصلا کشته شویم. آقایان؛ اگر خدای ناکرده خون رهبر پایمال شود، پایمالتان میکنیم. وی افزود: مرگ بر کسی که گفته خونخواهی و اینا نباشد؛ غلط کرده ما خونخواه رهبرمان هستیم». این سخنان نیز با واکنشهایی روبهرو شد؛ از جمله اینکه این میزان مواضع تند در قبال تیم مذاکرهکننده آن هم در شرایط سخت مذاکرات میتواند باعث تضعیف هیئت مذاکره ایران شود.
ستوده؛ علیه مذاکره، خواستار حمله!
حسین ستوده مداحی پر طرفدار برای نسل جوان است. او مداحیهای پر شوری اجرا میکند و محفلهایش معمولا پرانرژی است. او نیز در زمره آن دسته از مداحانی است که در میان مداحیهایش علیه مذاکره میتازد و حتی میگوید که باید حمله کنیم؛ برای مثال در یکی از مداحیهای خود خوانده است: «توی این راهیم/ مرد و زن توی سپاه اسداللهایم/ این شعار ماست/ تا ته دنیا/ با حرومیها مذاکره نمیکنیم/ غیرت ایرانی ما یا علی/ حمله طوفانی ما یا علی، شور رجزخوانی ما یا علی».
ریشه دو نگاه متضاد
این اختلافنظرها در میان طرفداران و منتقدان مذاکره ریشه در دو نگاه دارد. نخست گروهی که باور دارند باید به تصمیمات نظام جمهوری اسلامی اعتماد کرد و اگر مصلحت باشد میتوان اقدام به مذاکره کرد؛ البته با رعایت اقتدار ایران و برای تأمین منافع ملی و بدون باجدهی به آمریکا و گروه دوم که آمریکا را بدعهد میدانند و باور دارند تحت هیچ شرایطی نباید با این کشور به گفتوگو پرداخت. رهبر شهید انقلاب در سال ۹۴ و پیش از امضای برجام در دیداری با مداحان میگفتند: «من هیچوقت نسبت به مذاکره با آمریکا خوشبین نبودم.
نه از باب یک توهم بلکه از باب تجربه؛ تجربه کردیم». ایشان در عین حال مطرح کردند که: «مخالفت نکردم و موافقت هم کردم؛ از مذاکرهکنندگان هم با همه وجود حمایت کردم، الان هم حمایت میکنم. از رسیدن به یک توافقی که منافع ملت ایران را تأمین کند و عزت ملت ایران را حفظ کند، صددرصد من حمایت میکنم و استقبال میکنم». مواضع رهبر شهید، نشان میدهد که ایشان در عین حال که نسبت به آمریکا همواره بدبین بودند، اما سعی میکردند همیشه از مذاکرهکنندگان ایرانی حمایت کنند؛ موضعی که در مقطع کنونی مورد اشاره نیروهایی است که تضعیف تیم مذاکرهکننده را به صلاح کشور نمیدانند.
