پیدا کردن یک روانشناس خوب، گاهی شبیه پیدا کردن یک هم خانه خوب است. ممکن است با اولین نفر به نتیجه نرسید، اما اگر بدانید دنبال چه بگردید، زمان کمتری تلف می‌کنید. خیلی از افراد بعد از یکی دو جلسه ناموفق، کل قضیه را رها می‌کنند و می‌گویند «روانشناسی به من کمک نکرد». در حالی که مشکل، نه از روانشناسی، که از روش انتخاب آنها است. اگر بدانید که بهتر است چه سوالاتی از تراپیستتان بپرسید، به چه چیزهایی توجه کنید، و چه نکاتی را نباید نادیده بگیرید، میتوانید درمان موفق تری را داشته باشید. در اینجا، ۵ نکته کلیدی را به شما می‌گوییم که قبل از شروع جلسات، بهتر است حواستان به آنها باشد.

5 نکته مهم مورد توجه در انتخاب روانشناس

دراینجا برای آگاهی شما در انتخاب روانشناس مناسبتان 5 نکته مهمی که در آغاز درمان خوب است به آن توجه کنید در ادامه آورده شده است. این موارد اختیاری نیست و از واجبات است که با روانشناستان دررابطه با این مسائل صحبت کنید.

داشتن اعتبار و مجوزهای حرفه‌ای

اولین و مهم‌ترین نکته‌ای که نباید از آن غافل شوید، مدارک و مجوزهای قانونی روانشناس است. در ایران، سازمان نظام روانشناسی و مشاوره تنها مرجع رسمی برای صدور پروانه اشتغال روانشناسان است. یک روانشناس معتبر باید «پروانه نظام روانشناسی» داشته باشد. شما حق دارید قبل از شروع جلسات، شماره پروانه را بپرسید و حتی در سامانه نظام روانشناسی استعلام بگیرید. این کار را جدی بگیرید. متاسفانه افرادی بدون مدرک یا با مدارک نامعتبر، تحت عنوان «روانشناس» فعالیت می‌کنند و گاهی آسیب‌های جبران‌ناپذیری به مراجعان می‌زنند. همچنین به مقطع تحصیلی توجه کنید. برای روان‌درمانی تخصصی، مدرک دکتری تخصصی (PHD) یا کارشناسی ارشد بالینی از دانشگاه‌های معتبر کفایت می‌کند. اما مراقب عناوین غیررسمی مثل «دکترا افتخاری» یا «مدرک از دانشگاه‌های غیرمعتبر خارجی» باشید. یک روانشناس خوب، هرگز از نشان دادن مدارکش خجالت نمی‌کشد.

داشتن تخصص و تجربه در حیطه مشکل شما – روانشناس خوب یعنی روانشناس مناسب

یک روانشناس می‌تواند در زمینه کودک فوق‌العاده ماهر باشد، اما کمکی به مشکل زوجی شما نکند. یا در درمان وسواس عالی کار کند، اما درمان تروما را بلد نباشد. پس دومین نکته این است: حتما از روانشناس بپرسید «در چه زمینه‌ای تخصص دارید؟» و «چند سال است در این زمینه کار می‌کنید؟» بعضی از روانشناسان صرفا دوره‌های کوتاه دیده‌اند و خودشان را متخصص معرفی می‌کنند. اما یک متخصص واقعی، سال‌ها تجربه بالینی و سوپرویژن مداوم دارد. مثلا برای درمان اختلالات جدی مثل اختلال دو قطبی، اختلال شخصیت مرزی، یا تروماهای پیچیده، حتما به سراغ کسی بروید که سابقه کار طولانی با این تشخیص‌ها را دارد.

شفافیت در هزینه، مدت و روش درمان – از همان ابتدا بدانید چه خبر است

سومین نکته، شفافیت است. یک روانشناس حرفه‌ای در همان جلسه اول یا حتی قبل از آن، هزینه هر جلسه، مدت تقریبی درمان (مثلا کوتاه‌مدت ۸ تا ۱۲ جلسه یا بلندمدت چند ماه)، و رویکرد درمانی خود را شفاف به شما می‌گوید. اگر روانشناسی از گفتن هزینه طفره برود یا بگوید «بعدا متوجه می‌شوید»، یعنی یک جای کار می‌لنگد. همچنین باید بدانید که آیا جلسه اول با هزینه کمتر است یا خیر. بعضی از روانشناسان جلسه اول را ارزیابی می‌نامند و هزینه متفاوتی دارند. در مورد روش درمان هم سوال کنید. آیا از رویکرد شناختی-رفتاری (CBT) استفاده می‌کند؟ یا روان‌پویشی؟ سایر رویکردها؟ یا رویکرد ترکیبی؟ یک متخصص خوب می‌تواند در چند جمله ساده، روش کارش را برایتان توضیح دهد. اگر در پاسخ دادن به این سوالات مردد بود یا اصطلاحات پیچیده به کار برد که متوجه نشدید، یعنی یا نمی‌خواهد شفاف باشد یا خودش نمی‌داند چه می‌کند.

حس اولیه و ارتباط انسانی – به حس خودتان اعتماد کنید

این نکته شاید مهم‌ترین آنها باشد. مدارک عالی و تخصص بالا، اگر حس خوب اولیه را به شما ندهد، فایده‌ای ندارد. در جلسه اول یا حتی در تماس تلفنی اولیه، به این سوالات پاسخ دهید: آیا احساس می‌کنم این شخص به حرف‌هایم گوش می‌دهد؟ آیا در کنارش احساس امنیت می‌کنم؟ آیا می‌توانم خود واقعی‌ام باشم یا مدام دارم خودم را سانسور می‌کنم؟ اگر بعد از جلسه اول احساس کردید «آدم درستی است»، یعنی ارتباط بین شما خوب بوده. اگر برعکس، حس عجیبی داشتید یا نمی‌توانستید راحت باشید، این حس را نادیده نگیرید. لازم نیست دلیلش را بدانید. گاهی فقط انرژی آدم‌ها با هم جور در نمی‌آید. و این اشکالی ندارد. شما مجبور نیستید با اولین روانشناسی که می‌بینید کار کنید. به خودتان حق بدهید چند نفر را امتحان کنید تا کسی را پیدا کنید که با او راحت هستید.

دسترسی و انعطاف‌پذیری (حضوری یا آنلاین) – درمانی که به سبک زندگی شما می‌خورد

پنجمین نکته، جنبه عملی قضیه است. یک روانشناس خوب ممکن است آنقدر شلوغ باشد که نوبت بعدی شما یک ماه دیگر باشد. یا مطبش آنقدر دور باشد که هر بار رفتن به آن یک ترافیک دو ساعته برایتان داشته باشد. یا ساعات کاری‌اش با شیفت کاری شما همخوانی نداشته باشد. این مسائل را قبل از شروع جلسات بررسی کنید. آیا روانشناس جلسات آنلاین هم ارائه می‌دهد؟ آیا امکان تغییر جلسه در مواقع ضروری وجود دارد؟ آیا لغو جلسه جریمه دارد؟ یک درمان خوب، درمانی است که بتوانید به طور منظم انجام دهید. اگر هر جلسه رفتن به مطب برایتان یک جنگ باشد، بعد از چند هفته خسته می‌شوید و رهایش می‌کنید. این روزها خیلی از روانشناس‌های خوب، جلسات آنلاین را هم ارائه می‌دهند. این گزینه می‌تواند برای افراد پر مشغله یا ساکن شهرهای کوچک، یک نجات‌بخش باشد. اما اگر احساس می‌کنید جلسات حضوری برای مشکلتان ضروری است، حتما مطبی را انتخاب کنید که دسترسی آسانی داشته باشد.

تفاوت روانشناس بالینی با مشاور و روانپزشک – کدام یک برای شما مناسب است؟

خیلی از افراد نمی‌دانند بین «روانشناس بالینی»، «مشاور» و «روانپزشک» چه فرقی وجود دارد. به همین دلیل، ممکن است به فرد اشتباهی مراجعه کنند و نتیجه نگیرند. بیایید این سه را خیلی ساده با هم مقایسه کنیم.

روانپزشک اول از همه یک پزشک است. او می‌تواند اختلالات روانی را تشخیص بدهد و دارو تجویز کند. اگر مشکل شما علائم جسمی واضح دارد (مثل توهم، افکار خودکشی شدید، یا اختلال دو قطبی)، اول باید به روانپزشک مراجعه کنید. روانپزشک معمولا روان‌درمانی بلندمدت انجام نمی‌دهد؛ بیشتر نقش تشخیص و دارودرمانی دارد.

روانشناس بالینی حداقل مدرک کارشناسی ارشد بالینی دارد و در تشخیص و درمان اختلالات روانی تخصص دیده است. او نمی‌تواند دارو تجویز کند اما روان‌درمانی عمیق و بلندمدت انجام می‌دهد. برای مشکلاتی مثل افسردگی، اضطراب، وسواس، تروما، و اختلالات شخصیت، روانشناس بالینی بهترین گزینه است.

مشاور معمولا روی مسائل «هنجار» یا «مرزی» کار می‌کند. مشاوره ازدواج، مشاوره تحصیلی، مشاوره شغلی، و مشاوره خانواده. اگر مشکل شما در محدوده تصمیم‌گیری، انتخاب، یا بهبود ارتباط است (وعلائم بالینی شدید مثل افکار خودکشی یا توهم ندارید)، مشاور می‌تواند خیلی کمک‌کننده باشد. اما اگر شک دارید که شاید اختلال روانی جدی‌تری دارید، بهتر است از روانشناس بالینی شروع کنید.

جمع‌بندی

پیدا کردن روانشناس مناسب، یک فرآیند دو مرحله‌ای است: اول غربالگری بر اساس مدارک و تخصص، دوم سنجش حس اولیه و تناسب عملی. در اینجا ۵ نکته را مرور کردیم: بررسی اعتبار و مجوزها، تخصص در حیطه مشکل شما، شفافیت در هزینه و روش درمان، حس اولیه و ارتباط انسانی، و دسترسی و انعطاف‌پذیری. این نکات را مثل یک چک‌لیست قبل از شروع درمان استفاده کنید. اگر در انتخاب مشاور و روانشناس خوب دچار ابهام هستید، میتوانید از پلتفرم هایی جهت آشنایی با روانشناسان خوب شهرخودتان یا سایر شهرها استفاده کنید. مثلا اگر در شیراز زندگی می‌کنید و به دنبال یک پروفسور روانشناس شیراز هستید میتوانید در پلتفرم های مشاوره آنلاین چند نفراز این افراد را پیدا کنید. در نهایت، بهترین روانشناس برای شما کسی است که هم حرفه‌ای باشد و هم با او احساس امنیت کنید. برای پیدا کردنش وقت بگذارید. ارزشش را دارد.